Em vui là được!

“Nhiều người không nhận ra họ đang phân biệt giới tính mềm – vì mọi thứ được gói gọn trong sự lịch thiệp và tử tế.”

Sáng nay, tôi dự định viết bài bài về hiện tượng – ý là tôi cũng không tìm được từ vựng thích hợp, để mô tả. Cụ thể, trong một cuộc đối thoại, khi nam giới đuối lý, họ sẽ không chấp nhận thất bại, mà thường tỏ vẻ:

Ok, em vui là được!
Em cần quan tâm tới cái này (chiến lượt tồng thể) làm gì, chỉ cần làm đúng việc của em thôi!
Đó là em nói, chứ không phải tôi nói nha! Em làm theo hứng đó, sai em tính sao?

Bạn hiểu ý tôi không! Khi một đồng nghiệp nam giới đưa ra một ý tưởng đột phá, đôi khi đầy rủi ro, thì vẫn được tôn vinh. Sẽ không ai hỏi họ: “Nếu thất bại anh tính sao” – theo kiểu quy về trách nhiệm cá nhân như thế. Bởi, không có phương án kinh doanh nào đưa ra, mà tỉ lệ thành công là 100%. Người ta chấp nhận ra luôn có một biến số nào đó, vì đó là đời!

Nhưng nếu người đề xuất là phụ nữ – Tôi biết ngay, đàn bà não ngắn!

Rồi, tôi chợt nhận ra, từ vựng Tiếng Việt về chủ đề này ít đến thảm thương. Tôi tìm thấy một số thuật ngữ Tiếng Anh, nhưng không tìm thấy cách diễn giải thuần Việt tương đồng.

Từ vựng tiếng Việt về bất công giới tính – đặc biệt là những khái niệm mang sắc thái tinh tế, mỉa nhẹ, phân tích được quyền lực ngầm – thực sự quá ít. Mà nếu có thì cũng hoặc quá “kêu gào”, hoặc quá học thuật, khó chạm đến cảm xúc hàng ngày

Vì sao lại như vậy?

1. Văn hoá không khuyến khích đặt tên cho điều chưa được phép soi

Trong môi trường phụ hệ mềm, nhiều thứ bất công được gói trong hai chữ: “tự nhiên”.
- “Con gái phải đảm đang.”
- “Con trai phải làm trụ cột.”
Khi mọi bất công được bọc bằng vỏ bọc “tự nhiên”, ngôn ngữ không được tạo ra để phản biện.

2. Tiếng Việt ít có truyền thống tạo từ ghép kiểu “tóm tắt hiện tượng”

Như mansplaining, bropropriating (nam đồng nghiệp cướp công), hay benevolent sexism đều là các từ ghép rất “gọn” và “gợi”.
Trong khi đó, tiếng Việt thường cần cả một câu mới mô tả được một hiện tượng nhỏ.

Thay vì nói: “Anh ấy mansplain tôi suốt buổi họp.”
Ta phải nói: “Anh ấy cứ giải thích như thể tôi không biết gì, dù tôi là người phụ trách chính cái này.”
=> Mệt thiệt á, chưa kịp nói hết câu thì mấy ông lại xồn xồn lên bảo đàn bà lắm lời!

3. Nữ giới Việt thường chọn cách “nhẹ nhàng mà thâm” thay vì trực diện

Thay vì gọi tên bất công, phụ nữ thường “cười nhẹ rồi lướt qua”, hoặc để trong bụng.
Dù rất giỏi quan sát và cảm nhận quyền lực ngầm, họ không tạo ra hệ ngôn ngữ để chia sẻ – hoặc có chia sẻ, thì chia riêng trong nhóm bạn thân, chứ không phổ biến hoá ra ngoài xã hội.

Giờ phải làm gì?

Tạo từ mới chứ sao.

Ngôn ngữ mà, như một sinh vật sống, ngôn ngữ không ngừng biến đổi và phát triển để biểu đạt suy nghĩ của loài người.

Là người viết, chúng ta có thể đặt tên cho những điều chưa ai gọi tên, theo cách vừa đủ mỉa, vừa đủ hài, vừa đủ để người nghe… cười xong mới thấy nhột.

Ví dụ:

“Nhường thắng để giữ thế mạnh”
“Thua ngầm, thắng ảo”
“Đẳng cấp thất bại quyền lực”
“Trò chơi nhường phụ nữ để đàn ông không thua trong lòng mình”

Từ ngôn ngữ, ta tạo ra ý thức.
Từ ý thức, ta tạo ra thay đổi.

NÓI VẬY THÔI – CHỨ TÔI PHẢI ĐI RƯỚC CON RỒI.

Bởi thiên chức của phụ nữ là chăm sóc con cái, cho đàn ông làm việc lớn. Và vì vậy, cái chuyện đấu tranh giành quyền bình đẳng gác lại khi khác.

Đời mà, đã cong thì biết khi nào mới bằng !

Bài viết này có sự giúp đỡ của ChatGPT

Freemum