Freemum

Trong thế giới của những người làm nghề chữ nghĩa, tôi biết rất nhiều cây bút tài năng, những người có vốn từ vựng phong phú và tư duy sắc sảo, nhưng bản thảo của họ vẫn mãi nằm im trong ngăn kéo.

Họ sợ. Họ sợ sự phán xét, sợ những “nhát cắt” của biên tập viên và sợ rằng đứa con tinh thần của mình chưa đủ hoàn hảo để bước ra ánh sáng.

Nói đâu xa xôi, dù tôi có hơn 10 cuốn sách đã được xuất bản dưới tên mình và tên khách hàng, nhưng mỗi lần nghĩ tới việc – viết một cuốn sách – tôi lại bối rối…

Thế nhưng, tuần này trên bàn làm việc của tôi là “Hoa Chuông Gió”. Tác giả là một cô gái còn rất trẻ. Kỹ thuật của cô ấy chưa chín, trải nghiệm chưa đủ dày để gánh hết những triết lý nhân sinh nặng ký, nhưng cô ấy có một thứ mà nhiều người viết giỏi hơn vẫn thiếu: Sự quyết liệt.

Cô ấy đã dám viết, dám kết thúc một tác phẩm dài hơi và quan trọng nhất, dám gửi nó đi để người khác “giải phẫu”. Với tôi, đó chính là tố chất của một nhà văn.

Cái bẫy “Tác giả phát ngôn thay nhân vật”

Khi đặt bút biên tập từ chương 16 trở đi, tôi nhận ra một “vết gợn” khá phổ biến ở các tác giả trẻ: Tác giả đang tranh phần nói của nhân vật.

Trong “Hoa Chuông Gió”, Tri Tử được xây dựng là một chuyên gia tâm lý, một người phụ nữ trưởng thành đã đi qua giông bão. Thế nhưng, ở những đoạn đối thoại hay đúc kết tư duy, tôi lại nghe thấy tiếng nói của một cô gái trẻ đang cố gắng “giảng giải” về cuộc đời, chứ không phải tiếng lòng của một nữ bác sĩ tâm lý dày dặn kinh nghiệm.

Đây là một lỗi kỹ thuật điển hình: Tác giả quá nôn nóng muốn truyền tải thông điệp nên đã nhảy vào “mượn miệng” nhân vật để phát ngôn.

Khi Tri Tử hay Kỳ Ân nói chuyện, họ lại dùng ngôn ngữ của sách giáo khoa, của những bài học self-help khô khốc.

“Hạnh phúc bước ra từ thế giới của sự nhận thức…”

Không, đó không phải là cách một người đang yêu và đang đau trò chuyện. Đó là cách một người quan sát đang viết tiểu luận.

Khi trải nghiệm chưa kịp đuổi theo trí tưởng tượng

Tôi hiểu vì sao có sự chênh vênh này.

Tác giả còn trẻ và việc viết về giai đoạn nhân vật đã trưởng thành, đi làm, đối diện với những phức cảm tâm lý phức tạp là một chiếc áo quá rộng.

Khi câu chuyện rời xa bối cảnh thanh xuân để bước vào thế giới người lớn, những “điểm mù” về trải nghiệm bắt đầu lộ diện.

Nhân vật phản ứng ghen tuông theo kiểu rất trẻ con. Sự kịch tính bị đẩy lên bằng những hiểu lầm ngây ngô, khiến cho hình tượng “chuyên gia” bị rạn nứt.

Nhiệm vụ của tôi lúc này không chỉ là sửa lỗi dùng từ, mà là giúp tác giả “hóa thân” lại.

Tôi phải gỡ bỏ những phát ngôn mang tính “rao giảng” của tác giả để trả lại quyền tự sự cho nhân vật. Thay vì để họ nói về hạnh phúc một cách vĩ mô, tôi hướng tác giả hãy để họ cảm nhận nó qua một hơi thở, một cái nắm tay, hay một sự an lạc tĩnh lặng.

“Nhát kéo” cho những khoảng trống nghệ thuật

Một trong những phần khiến tôi trăn trở nhất là bài thơ dài hơn 1000 chữ ở cuối bản thảo. Đó là một nỗ lực phi thường, một sự cần mẫn đáng kinh ngạc của tuổi trẻ.

Nhưng văn chương là nghệ thuật của sự tinh giản.

Nếu quan sát nhiều hơn, chúng ta dễ dàng nhận thấy, các tác càng lớn tuổi nghề, càng nổi tiếng, lại càng chọn cách viết đơn giản, ít kỹ thuật.

Tôi đã quyết định “mạnh tay” lược bỏ gần như toàn bộ, chỉ giữ lại đúng 4 câu thơ cuối. Tại sao? Vì độc giả không cần một bản tóm tắt bằng thơ sau khi đã đi cùng nhân vật suốt 30 chương truyện. Họ cần một “khoảng trắng” để thở, để buồn, và để tự chiêm nghiệm.

Việc để 4 câu thơ cô độc trên một trang giấy trắng chính là tạo ra một “dư ba”. Nó giống như tiếng chuông gió rung lên lần cuối rồi lịm dần vào thinh không, để lại trong lòng người đọc một sự vấn vương khó tả.

Đó mới là sức mạnh của biên tập: Biết giữ lại cái tinh túy nhất để tác phẩm thực sự cất cánh.

Lời kết cho những người đang cầm bút

Viết một cuốn sách cũng giống như việc học cách sống. Có thể ở tuổi này, bạn chưa đủ vốn sống để viết về những điều đại tự, nhưng việc bạn dám đặt bút xuống và hoàn thành nó đã là một chiến thắng.

“Hoa Chuông Gió” vẫn còn đó những lỗi “Show, Don’t Tell”, vẫn còn đó những đoạn văn nói khô cứng, nhưng mang trái tim thuần khiết của một người muốn chữa lành thế giới.

Và với tôi, nhiệm vụ của biên tập viên là dùng cái đầu lạnh để mài giũa viên ngọc thô đó, sao cho trái tim của tác giả được truyền tải đến độc giả một cách trọn vẹn và chuyên nghiệp nhất.

Đừng sợ bản thảo mình chưa hay. Hãy sợ rằng bạn không đủ can đảm để gửi nó đi.

---

Bạn biết không, cách nhanh nhất để viết tốt hơn là nhờ ai đó đọc bản thảo của mình.
Và, mình vẫn đang ở đây, chờ bạn...