Freemum

“Hãy mô tả chứ đừng chỉ kể lễ” – nghe thì đơn giản, nhưng khi bắt tay vào làm, chúng ta mới thấy chẳng hề dễ dàng.

Thực chất, dù viết theo cách nào, chúng ta vẫn đang làm công việc của một người kể chuyện. Tôi từng tự hỏi: Nếu vẫn là kể, thì sự khác biệt nằm ở đâu?

Câu trả lời nằm ở góc nhìn:

• “Kể” (Tell): Là khi ta tóm gọn tình huống bằng những tính từ định sẵn.
• “Tả” (Show): Là khi ta soi chiếu vào hành động: Ai đó đang làm gì, chạm vào điều gì, hay đang cảm thấy thế nào ngay lúc này?

---

Từ những chi tiết nhỏ…

Hãy thử nhìn vào sự khác biệt qua ví dụ sau:

• Cách viết “Kể”:

“Cháu không muốn đi,” cậu bé nói một cách bướng bỉnh.

• Cách viết “Tả”:

“Cháu không muốn đi,” cậu bé hậm hực, quay mặt đi chỗ khác rồi khoanh chặt tay trước ngực. Đôi cánh mũi cậu phập phồng theo từng nhịp thở dồn dập.

Ở cách viết đầu tiên, tác giả đã vội vàng dán nhãn cảm xúc bằng từ “bướng bỉnh”. Nhưng ở cách thứ hai, độc giả không chỉ đọc, họ đang quan sát thấy cậu bé. Họ nhìn thấy ngôn ngữ cơ thể, cảm nhận được hơi thở của nhân vật và sống trọn trong khoảnh khắc đó. Chính sự quan sát này tạo nên sợi dây gắn kết vô hình giữa người đọc và trang giấy.

---

… Đến những rung động sâu sắc

Trong tác phẩm “Tro tàn của con rồng đầu tiên”, tác giả có viết một đoạn:

“Cậu, cậu đã giết họ sao?” Shana thốt lên, giọng cô nhỏ nhẹ và run rẩy. Cái nắm chặt lấy cánh tay Atsuko dường như không còn là sự sợ hãi, mà đã trở thành một thói quen.

“Không.” Ardyn nhìn cô. “Chúng tôi chỉ bắt họ làm tù binh.”

Thay vì chỉ nói rằng Shana đang bám chặt lấy bạn mình vì sợ, tác giả đã chọn cách đặc tả chất lượng của cái nắm tay đó. Chi tiết nhỏ ấy không chỉ bộc lộ hành động mà còn khơi gợi cả một quá trình tâm lý sâu sắc bên dưới.

---

Hãy tin tưởng độc giả của bạn

Lời khuyên chân thành nhất mà tôi muốn dành cho các bạn: Đừng cố gắng giải thích mọi thứ. Đừng tước đi trải nghiệm tự khám phá của người đọc bằng cách diễn giải quá chi tiết từng cung bậc cảm xúc. Hãy tin tưởng vào trí thông minh và sự nhạy cảm của họ. Thay vì giải mã khoảnh khắc, hãy cứ bày ra những hình ảnh, những cử động và để độc giả tự mình cảm nhận lấy.

Bởi suy cho cùng, văn chương không phải là một bài giảng, mà là một cuộc đồng hành.