Cách duy nhất để trở thành người viết là viết, viết, và viết. Và việc đầu tiên cần làm là nghĩ ra một ý tưởng – thứ sẽ trở thành nền tảng cho cuốn sách bạn sắp viết.
| Mục tiêu: Trong tuần đầu tiên, bạn sẽ tạo ra một ý tưởng cho cuốn tiểu thuyết gốc của mình, một tài sản trí tuệ của riêng bạn. Bạn sẽ viết một bản tóm tắt ý tưởng, tạo ra một câu tóm tắt cốt truyện (Logline) và một câu hỏi kịch tính (Dramatic Question) cho cuốn tiểu thuyết của mình. Đăng tải các tài liệu đó, nhận góp ý chỉnh sửa tác phẩm của mình dựa trên phản hồi nhận được. |
1.1. Viết về bất cứ điều gì bạn muốn
Viết tiểu thuyết là một trải nghiệm rất đẹp.
Thật tuyệt khi có thể dùng lời lẽ của chính mình để kể một câu chuyện nào đó. Một câu chuyện có thể chạm vào tâm trí người đọc, cho họ cảm nhận được suy nghĩ, cảm xúc và cuộc sống của nhân vật do mình tạo ra. Cảm giác đó rất đáng để thử, dù chỉ một lần.
Trong loạt hướng dẫn này, bạn sẽ bắt đầu viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên của mình. Nhiều người từng nói họ rất muốn viết sách, nhưng không mấy ai thực sự bắt tay vào làm. Còn lần này, chúng ta sẽ làm thật.
Bạn sẽ học cách biến một ý tưởng, dù nhỏ xíu, thành một thứ gì đó rõ ràng hơn – có khung sườn, có đường đi, để bạn viết, và đi đến cuối cùng.
Hướng dẫn này được chia nhỏ theo từng bước cụ thể, nên bạn không cần lo bị ngợp. Mỗi bài viết cũng rất ngắn, đôi khi chỉ vài phút. Quan trọng nhất là bạn sẽ học bằng cách viết, chứ không phải nghe lý thuyết quá nhiều.
Tôi ở đây để hướng dẫn bạn, đi cùng bạn, và hy vọng là truyền thêm chút cảm hứng. Tôi sẽ giúp bạn định dạng bản thảo đúng kiểu tiểu thuyết, nhưng sẽ không nói bạn nên viết gì. Vì chỉ bạn mới có thể kể câu chuyện của chính mình.
Tôi tin rằng: Cách duy nhất để trở thành người viết là viết, viết, và viết.
Và việc đầu tiên cần làm là nghĩ ra một ý tưởng – thứ sẽ trở thành nền tảng cho cuốn sách bạn sắp viết.
Một số bạn có thể đã có sẵn ý tưởng, một số thì chưa. Nếu bạn đang tự hỏi:
“Tôi nên viết về điều gì?”. Thì câu trả lời thật ra đơn giản hơn bạn nghĩ: Viết về bất cứ điều gì bạn muốn.
Quan trọng không phải là ý tưởng ban đầu to tát hay kỳ lạ đến đâu, mà là bạn có thể phát triển nó ra sao. Chỉ cần bắt đầu từ một điều gì đó rất đời thường.
Ví dụ có người từng viết cả một cuốn sách chỉ xoay quanh chuyến đi thang cuốn dài 30 giây. Hoặc bạn có thể bắt đầu bằng: “Tôi thích bánh mì trứng.”
Rồi tưởng tượng tiếp: bạn vừa chuyển đến Las Vegas, được mời đến một bữa tiệc ở khách sạn cũ. Bạn đói, chỉ còn một ổ bánh mì cứng ngắc. Bạn định nướng lên ăn, nhưng lỡ tay cắt vào ngón cái.
Bạn không đi khám, chỉ dán băng cá nhân rồi vẫn dự tiệc. Tại đó, bạn bắt tay, ôm chào vài người. Một người trong số đó là y tá – nhưng lại đang dính vào đường dây buôn ma tuý. Tối đó cô ấy bị bắn. Cảnh sát tìm thấy máu bạn trên áo cô ấy. Bạn bị điều tra, rồi mọi chuyện cứ thế cuốn đi…
Tất cả bắt đầu từ tình yêu với bánh mì trứng.
Bạn sẽ không bao giờ biết một ý tưởng có thể dẫn mình đi xa tới đâu nếu chưa thử viết nó ra.
Bây giờ, hãy thử viết ý tưởng của bạn thành một đoạn ngắn – có thể chỉ vài câu – rồi chia sẻ để mọi người cùng góp ý.
Nếu bạn có nhiều ý tưởng và chưa biết chọn cái nào, cứ chia sẻ tối đa 03 ý.
Tôi sẽ giúp bạn chọn ra hướng đi phù hợp. Và đừng quên góp ý cho những người khác!
Hãy góp ý như cách bạn muốn được góp ý. Nếu thích ý tưởng nào, đừng chỉ nói “hay đó” – mà hãy chia sẻ lý do bạn thích, điều gì khiến bạn thấy hứng thú.
Còn nếu bạn không thấy phù hợp, thì cũng đừng chỉ nói “không hay” – mà hãy đưa ra gợi ý giúp bạn đó phát triển tốt hơn.
Đôi khi chỉ một nhận xét đúng lúc có thể mở ra cả một câu chuyện lớn.
1.2. Tóm tắt tiểu thuyết của bạn trong một câu
Trước khi bạn bắt đầu viết tiểu thuyết, bạn cần viết một dòng mô tả ngắn gọi là logline.
Vậy logline là gì?
Đây là một thuật ngữ thường được dùng trong lĩnh vực điện ảnh hoặc truyền hình, nhưng thực ra nó cũng là một công cụ rất hiệu quả để giúp bạn nắm rõ tinh thần và cốt lõi của cuốn tiểu thuyết mình sắp viết.
Mình tin rằng cách thực hành này bắt nguồn từ thời các tạp chí truyền hình còn phổ biến. Khi mình mới bắt đầu viết kịch bản phim, người đại diện của mình thường yêu cầu mình “pitch” nội dung như thể nó sẽ xuất hiện trên TV:
Nếu phim của bạn được chiếu trên truyền hình, bạn sẽ viết mô tả ngắn như thế nào để khiến người đọc chọn xem nó thay vì các phim khác?
Vậy nên, logline là một phiên bản rất ngắn, rất cô đọng của câu chuyện – dùng để mô tả bản chất của một cuốn tiểu thuyết, bộ phim, hay chương trình truyền hình.
Nó giống như một elevator pitch – kiểu giới thiệu nhanh để “bán” ý tưởng cho ai đó khi đang đi thang máy, trước khi họ tới tầng cần đến.
Nhưng logline còn ngắn hơn thế nữa. Hãy tưởng tượng bạn đang đi lên bằng thang cuốn, còn người kia đang đi xuống. Bạn chỉ có đúng một câu, và chỉ một câu duy nhất để họ kịp hiểu câu chuyện của bạn là gì.
Ví dụ, logline cho Romeo và Juliet của Shakespeare có thể viết như sau:
“Hai người trẻ yêu nhau, đến từ hai gia đình thù địch trong nước Ý thời trung cổ, đã đưa ra quyết định liều lĩnh là bỏ trốn khi tình yêu của họ bị cấm đoán bởi cả hai bên.”
Đây là một logline tốt vì:
- Giới thiệu được nhân vật chính và tình huống họ đối mặt.
- Gợi được nguy hiểm tiềm tàng trong hành động của họ.
- Đặt hai gia đình vào vị trí “đối thủ.”
- Cho thấy bối cảnh thời gian và không gian (Ý thời trung cổ), ngụ ý rằng xã hội có nhiều ràng buộc và định kiến.
- Nó không tiết lộ kết cục, không đi vào chi tiết, mà vẫn truyền tải được tinh thần của câu chuyện.
Viết một logline là thử thách khó, nhưng lại rất có ích với người viết.
Thông thường, logline thường được viết sau khi hoàn tất bản thảo, nhưng nếu bạn có thể chắt lọc được tinh thần câu chuyện thành một câu duy nhất ngay từ đầu, bạn sẽ hiểu rõ hơn mình đang viết gì, và muốn đi đến đâu – dù chưa viết lấy một chữ.
Điều này không có nghĩa là bạn phải biết hết mọi tình tiết hay kết thúc.
Nó chỉ đơn giản giúp bạn (và cả những người đọc góp ý cho bạn) hiểu rõ rằng: “Câu chuyện này nói về điều gì.”
Và tất nhiên, logline có thể – và rất có thể – sẽ thay đổi khi câu chuyện phát triển.
Quan trọng nhất: từ nay, mọi bài nộp sau này trong khoá học sẽ bắt đầu bằng logline.
Điều này giúp bạn không đi lạc ra khỏi tinh thần và ý định ban đầu của bạn. Nếu bạn muốn xem thêm ví dụ (ngoài Romeo và Juliet), bạn có thể tìm trên mạng. Nhưng mình khuyến khích bạn đừng sa vào công thức. Hãy thử sáng tạo logline theo cách riêng của bạn: ngắn gọn, độc đáo, và gợi mở.
Hãy nhớ rằng, câu tóm tắt cốt truyện (logline) phải là một câu duy nhất, không hơn. Không được nêu tên nhân vật. Không được đặt câu hỏi kiểu như “liệu người hùng của chúng ta có thành công?”. Không được tiết lộ kết thúc. Hãy tạo một câu mô tả được bản chất cốt lõi của cuốn tiểu thuyết. Câu tóm tắt phải đủ hấp dẫn để thuyết phục người đọc muốn đọc bản thảo của bạn.
1.3 Xác định Câu hỏi kịch tính
Và đây là một thử thách tiếp theo:
Xác định “câu hỏi kịch tính” (dramatic question) của câu chuyện.
Câu hỏi này có điểm giống với logline ở chỗ nó ngắn gọn và súc tích. Nhưng khác ở chỗ: Nó không mô tả câu chuyện. Thay vào đó, đây là câu hỏi bạn muốn gieo vào tâm trí người đọc ngay từ đầu, để mọi tình tiết sau đó trong truyện đều góp phần giữ họ ở lại – vì họ muốn biết câu trả lời.
Ví dụ như logline Romeo và Juliet mình đã nhắc trước đó:
“Hai người trẻ yêu nhau, đến từ hai gia đình thù địch trong nước Ý thời trung cổ, đã đưa ra quyết định liều lĩnh là bỏ trốn khi tình yêu của họ bị cấm đoán bởi cả hai bên.”
Câu này đặt khung cho câu chuyện, nhưng nó không đặt ra câu hỏi.
Lưu ý nhỏ: logline không bao giờ nên là một câu hỏi – vì nó dành cho người đọc, người nghe, nhà xuất bản, để họ nắm nội dung nhanh nhất có thể.
Còn “câu hỏi kịch tính” thì khác.
Nó có thể là:
“Liệu Romeo và Juliet có tìm được tình yêu và hạnh phúc bên nhau, bất chấp sự ngăn cấm từ hai gia đình thù địch hay không?”
- Logline là để bạn dùng trong giới thiệu, gửi nhà xuất bản, ghi trên bìa sách…
- Dramatic question thì chỉ mình bạn, người viết, biết.
Nó là “hạt giống” bạn gieo trong đầu người đọc, và bạn cần đảm bảo nó ở lại đó cho tới tận cuối truyện.
Quan trọng hơn nữa: chính bạn cũng phải luôn nhớ rõ câu hỏi đó trong suốt quá trình viết.
Giờ hãy quay lại logline và ý tưởng câu chuyện của bạn.
Từ đó, tìm ra câu hỏi kịch tính chính. Chỉ nên có một câu hỏi chính yếu. Và bạn cần tìm ra, viết ra thật rõ ràng – để từ nay trở đi, bạn sẽ viết cả tiểu thuyết xoay quanh câu hỏi đó.
Việc bạn cần làm bây giờ:
- Viết ra câu hỏi kịch tính của bạn.
- Nộp cùng logline.
- Và đừng quên: từ giờ trở đi, tất cả bài nộp đều nên bắt đầu bằng logline.
Logline và câu hỏi kịch tính sẽ giúp bạn nắm được cốt lõi câu chuyện.
Khi bạn làm rõ được hai điều này, bạn sẽ có một nền tảng vững chắc để xây dựng tiểu thuyết của mình.
Freemum 
Bình luận về bài viết này